Αποκριά: Με τους «Μέριου» του Σοχού

Ένα ακόμη ζωντανό, παραδοσιακό δρώμενο με κουδουνοφόρους μπλέκει την παλιά θρησκεία με τη νέα σε ένα ξεφάντωμα που όμοιό του δεν υπάρχει πουθενά

Ενα τυχαίο ζάπινγκ στο εξαιρετικό αφιέρωμα της εκπομπής «Αληθινά σενάρια» του Νίκου Ασλανίδη στην ΕΤ3 για τους κουδουνοφόρους «Μέριου» του Σοχού με έκανε να κλείσω αμέσως αεροπορικό εισιτήριο για Θεσσαλονίκη. Ο Σοχός, που απέχει από τη συμπρωτεύουσα περίπου 56 χλμ., πέρα από τα τοπικά προϊόντα (ανάμεσά τους το διάσημο κασέρι), είναι γνωστός για το δρώμενο των κουδουνοφόρων «Μέριου», όπως τους λένε οι Σοχινοί στην τοπική διάλεκτο, οι οποίοι μάλιστα συμμετείχαν στην τελετή λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Στο αεροδρόμιο ο Χρήστος Καρακούτας ήρθε να με παραλάβει με το ταξί του φορώντας το καπέλο της «παππουδίστικης» παραδοσιακής φορεσιάς. Αν και νέος, ίσως να είναι και ο πιο φανατικός «Μέριου» που συνάντησα στον Σοχό. Ο Χρήστος ανέλαβε να με κατατοπίσει: «Εμείς από τους παππούδες μας βρήκαμε το έθιμο. Εκείνοι λέγανε ότι είναι διονυσιακό δρώμενο. Ακόμα, ότι και ο Μέγας Αλέξανδρος είχε ντύσει τους στρατιώτες με προβιές από κατσίκια και με κουδούνια όταν ήταν αντιμέτωπος με τους ελέφαντες, οι οποίοι από την οχλαγωγία των κουδουνιών τράπηκαν σε φυγή. Οταν ήρθε κάποτε εδώ ο Αγιος Θεόδωρος, για να μην τον βρουν οι αλλόθρησκοι, τον ντύσανε με προβιές και κουδούνια όπως τα ζώα και πέρασε μέσα στο κοπάδι σαν τραγί και σώθηκε, γι' αυτό και του Αγίου Θεοδώρου βάζουμε κουδούνια. Βέβαια κάποιοι τον υποστηρίζουν αυτόν τον θρύλο, άλλοι λένε ότι πήγε να γίνει ένα δέσιμο με τον χριστιανισμό και βγήκε και αυτό το "μασάλι" (ψέμα). Γι' αυτό και κεντάνε στο καλπάκι τον σταυρό»...

«Μέριου» και καρναβαλιστές
Καθ' οδόν προς την κεντρική πλατεία έχει στηθεί ένα μεγάλο πανηγύρι. Πρώτα και καλύτερα τα συγκρουόμενα αυτοκινητάκια του Λούνα Παρκ και τα αγαπημένα καραβάκια. Πάγκοι μικροπωλητών με διάφορα διακοσμητικά, παιχνίδια, ακόμη και κουδούνια έχουν στηθεί κατά μήκος του δρόμου που σε λίγο ανηφορίζει για να δώσει σειρά στις υπαίθριες ψησταριές. Σύννεφα τσίκνας σηκώνονται ενώ οι καρναβαλιστές τρωγοπίνουν και χορεύουν. Ο αντιδήμαρχος Αποστόλης Μισχόπουλος, ως μέλος της οργανωτικής επιτροπής, τρέχει συνεχώς πάνω-κάτω ώστε να γίνουν οι εκδηλώσεις συντονισμένα: χορωδίες, χορευτικά συγκροτήματα, ορχήστρες, δρώμενα από φιλοξενούμενες ομάδες άλλων πόλεων, καθώς και η παρωδία του σοχινού γάμου με το γαμήλιο γλέντι όπου θα μοιραστεί στον κόσμο γίδα βραστή, κρασί και διάφορα εδέσματα, θα τελεστούν το τελευταίο Σάββατο και την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς. Την Καθαρά Δευτέρα είναι η μεγάλη παρέλαση των κουδουνοφόρων ενώ θα μοιραστούν στους επισκέπτες πίτες με σκληρό χαλβά και παραδοσιακή φασολάδα. «Το έθιμο το βρήκα από τον πατέρα μου, είμαι σόχαλης, και προσπαθώ να το ακολουθώ. Εχω δύο παιδιά που ντύνονται καρναβάλια. Τα παλιά τα χρόνια μοιραζόμασταν τις στολές και τα κουδούνια που κρατούν από τον παππού μου. Φέτος ευελπιστώ να βρω χρόνο να ντυθώ γιατί το συναίσθημα είναι υπέροχο να κερνάς τους φίλους σου, να γλεντάς με τις παρέες και να κάνεις βόλτες μέσα στο χωριό. Θυμάμαι περιπτώσεις όπου είχε πολλή βροχή ή χιόνι αλλά αυτό δεν μας σταμάτησε ποτέ. Προσκαλούμε όλο τον κόσμο να συμμετέχει στις εκδηλώσεις σε ένα δρώμενο με ιστορία αιώνων».   

«Αν δεν γίνουν καλά καρναβάλια, δεν γίνονται τα καλαμπόκια» Εντεκα χρόνια τώρα η Λαογραφική Ομάδα Γυναικών, μια παρέα από τριάντα φίλες, αναβιώνει έθιμα που είχαν ατονήσει και συμμετέχει στις εκδηλώσεις ως ανάγκη έκφρασης. Η κυρία Χρυσή Νόικου μάς είπε: «Από το 2004 και κάθε χρόνο αναλαμβάνουμε σε κάποιον χώρο που μας παραχωρείται την περίοδο της Αποκριάς να αποτυπώσουμε εικόνες των λαογραφικών μας εθίμων, όπως εφέτος το ξεσπύρισμα του καλαμποκιού, μία από τις κυριότερες ασχολίες, αφού από παλιά το καλαμπόκι ήταν πολύ σημαντικό για την οικονομία του χωριού. "Αν δεν γίνουν καλά καρναβάλια, δεν γίνονται τα καλαμπόκια" έλεγαν οι παππούδες θέλοντας να τονίσουν τη σύνδεση των δρώμενων με τη γονιμότητα της γης». Μεγάλη ήταν η συμβολή της ομάδας στο Τοπικό Μουσείο Σοχού, που άνοιξε τον Νοέμβριο του 2010. Στον πρώην σουσαμόμυλο προσφέρθηκαν τα συγκεντρωμένα αντικείμενα που βρέθηκαν πεταμένα σε ρέματα από τις κυρίες, ενώ οι ίδιες ανέλαβαν να συγκεντρώσουν πληθώρα δωρεών από Σοχινούς.     

Στο εργαστήριο με τα καλπάκια

Το εργαστήριο του Γιώργου Γρούσκου είναι η χαρά των χρωμάτων! Αποκριάτικες και παραδοσιακές στολές, χρωματιστά υφάσματα, σάλπες πλεχτές από τη γιαγιά Φανή, κόλλες γκοφρέ, τρέσες, κλωστές, ένας μαγικός κόσμος! Ο κ. Γιώργος ανέλαβε το ραφτάδικο του πεθερού που έφτιαχνε καλπάκια και έτσι έμαθε τη τέχνη. Σήμερα συνεχίζει ο γιος του Ακης: «Εκείνα τα χρόνια ήταν δυο-τρία εργαστήρια που ασχολούνταν με το έθιμο, τώρα υπάρχει μόνο το δικό μας. Εφυγαν οι παλιοί και δεν ασχολήθηκαν κάποιοι από τις οικογένειες», και μας εξηγεί: «Για να γίνει ένα καλπάκι θέλει αρκετό χρόνο. Πρώτα κεντιέται το ύφασμα στη μηχανή με διάφορα σχέδια και χρώματα για να έχει ο κόσμος καλή σοδιά. Καθετί πάνω στο καλπάκι, συμβολίζει κάτι από την παράδοση του τόπου. Βέβαια όσοι το βλέπουν εντυπωσιάζονται πολύ από τις πολύχρωμες γκοφρέ κόλλες, τις κορδέλες, την ουρά της αλεπούς και τα μακριά μουστάκια από τρίχα αλόγου».  

Η παραδοσιακή στολή «Μέριου»

«Πρώτα φοράω το φανέλο με τα μανικέτια, όπως ονομάζονται οι πλεκτές μπορντούρες των μανικιών» εξηγεί ο Αποστόλης Βουλγαρίδης. «Στη συνέχεια το πουκάμισο που διπλώνουμε στους αγκώνες για να φαίνονται τα μανικέτια. Μετά φοράω τα δέρματα: παντελόνι και σακάκι χωρίς μανίκια από δέρμα τράγου με μακριά τρίχα. Χρειάζονται 12 τομάρια ζώων για να γίνουν. Μετά βάζω τα δερμάτινα τσαρούχια με μάλλινες κάλτσες». Στη συνέχεια με τη βοήθεια του πατέρα του ο Αποστόλης θα φορέσει τα κουδούνια που είναι δεμένα στο σχοινί. Αφού δεθούν σφιχτά, τα στερεώνουν με το υφαντό ζωνάρι μήκους 6,5 μέτρων. Μετά φοράει την κόκκινη πλεχτή στο «τσιγγελάκι» (βελονάκι) σάλπα και τέλος το καλπάκι. Τότε ο κ. Θανάσης θα τραγουδήσει ένα τραγούδι για να χορέψει ο Μέριου, ενώ φεύγοντας θα ρίξει στον δρόμο ένα κανάτι νερό για το καλό. «Ο Μέριου κρατάει τσίπουρο και κερνάει φίλους και γνωστούς» μας λέει ο Αποστόλης. «Κρατάει επίσης μια γκλίτσα ή σπαθί αληθινό που συμβολίζει τους πολεμιστές του Αγίου Θεοδώρου».

Στον «Ξενώνα Ρόιδα»
Λίγο πριν από το κέντρο του Σοχού η μισοκρυμμένη καγκελόπορτα οδηγεί σε έναν όμορφο κήπο με μια πισίνα στο κέντρο. Εκεί βρίσκεται και η κεντρική πόρτα της εισόδου του «Ξενώνα Ρόιδα» (τηλ.: 23950 23026, 6978070342, www.roidasohos.gr), του μοναδικού της περιοχής, που ανέλαβε το 2006 η οικογένεια Μαργαρίτη. Με πολύ μεράκι ο μαθηματικός κ. Τριαντάφυλλος φροντίζει το μαντρί με 100 κατσίκια, ενώ η σύζυγος μαγειρεύει παραδοσιακές νοστιμιές για τους φιλοξενουμένους των δέκα δωματίων του ξενώνα. Η Ρόιδα και ο Κωνσταντίνος - τα παιδιά - έχουν αναλάβει τη διεύθυνση. «Εχουμε δικά μας αμπέλια και βγάζουμε κρασί κόκκινο μερλό και καμπερνέ, λευκό και τσίπουρο διπλοβρασμένο» μου εξηγεί ο Κωνσταντίνος. «Σερβίρουμε το δικό μας κρέας, φτιάχνουμε τυρί κατσικίσιο και γιαούρτι. Εχουμε επίσης κότες για φρέσκα αβγά ενώ πρόσφατα αγοράσαμε και χοίρους. Η μαμά κάνει και παραδοσιακά γλυκά: καρυδάκι από τις καρυδιές μας, κυδώνι και βύσσινο».

Ο τελευταίος τσαρουχοποιός των «Μέριου»

Τελευταίος από τους παλιούς μάστορες ο κ. Κώστας Τσολάκης ξεκίνησε με τη ραφή των κοστουμιών του Καρναβαλιού και τα τσαρούχια. «Πρώτα ο καθένας έπαιρνε τα δέρματα, τα επεξεργαζόταν στο σπίτι και με τη σακοράφα τα έραβαν στο χέρι» θα μας πει ο γιος του Ζαχαρίας που τον διαδέχεται στην τέχνη. «Αργότερα προέκυψε η ανάγκη του ράφτη, οπότε ξεκίνησε και η δουλειά. Στη συνέχεια ασχολήθηκε με τα τσαρούχια. Παλιά έπαιρναν το δέρμα από αγριογούρουνα και τα έραβαν στο χέρι. Τώρα γίνονται από μοσχάρι. Ο πατέρας μου δουλεύει από 12 χρονών παιδί - τώρα είναι 78 χρονών. Το Καρναβάλι είναι μέρος της ζωής μας. Από παιδί ντυνόμουνα καρναβάλι, όπως και ο πατέρας μου και ο παππούς μου. Νοίκιαζε ο πατέρας μου τα κουδούνια για 10 μέρες γιατί ήταν ακριβά, ενώ στολές είχαμε λόγω επαγγέλματος».

Πορτοκάλια για την «Καλή Αποκριά»
Ο παλιός κινηματογράφος της δεκαετίας του 1970 μεταμορφώθηκε σε καφετέρια τη δεκαετία του 1990, ενώ τα τελευταία έξι χρόνια ο Βαγγέλης Νόικος λειτουργεί την ταβέρνα «Αρχοντικό». Βρήκαμε τη μαγείρισσα μαμά Πελαγία να ψήνει το παραδοσιακό αποκριάτικο γλυκό κουταλιού πορτοκάλι, με αναλογία για κάθε 2 κιλά - 2 κιλά ζάχαρη. «Την περίοδο της Αποκριάς ο κόσμος τρώει πολλά κρέατα» μας είπε. «Σπεσιαλιτέ μας το γκιούλμπασι με τριών ειδών κρέατα - αρνάκι, μοσχάρι και χοιρινό -, με λαχανικά, πιπεριές και κρεμμυδάκι στο πήλινο, το χοιρινό κότσι ψητό στο φούρνο και το περίφημο κυνήγι αγριογούρουνο στιφάδο». Την Καθαρά Δευτέρα το τραπέζι του εστιατορίου γεμίζει εκλεκτά θαλασσινά: σουπιές με κρεμμυδάκι, καλαμάρια γεμιστά, μυδοπίλαφο, χταποδάκι, μύδια αχνιστά, αν και αρκετοί επιμένουν στο κρέας: «Χρησιμοποιούμε εκλεκτά κρέατα Σοχού», μας λέει ο Βαγγέλης, «όπως επίσης ντόπια τυριά, κρασιά και τσίπουρα». Ο Σοχός φημίζεται επίσης για τις πίτες: τυρόπιτα και γλυκιά ρυζόπιτα που συνοδεύεται από σκληρό χαλβά και πορτοκάλια, που προσφέρουν στους μεγαλύτερους και, αφού φιλήσουν το χέρι για να συγχωρεθούν, εύχονται «Καλή Αποκριά».

«Το κουδούνι είναι λατρεία. Αν το 'χεις μέσα σου σε απορροφά»
Περπατάμε στον Σοχό και ο Χρήστος κλείνει τη διήγησή του:

«Το έθιμο δεν σταμάτησε ποτέ. Ούτε με τους Τούρκους. Απλά δεν πηγαίνανε τα καρναβάλια στα τούρκικα καφενεία. Εχει μείνει στην ιστορία ότι μπήκανε δυο καρναβάλια και κάνανε ένα τραγούδι. Τα καρναβάλια συνέχεια τραγουδάνε και χορεύουνε σε συγκεκριμένες κινήσεις με μετρημένα βήματα με τραγούδια κυρίως ερωτικά. Το κουδούνι είναι λατρεία, αν το 'χεις μέσα σου σε απορροφά. Θέλει πολλή μελέτη γιατί κάθε κουδούνι έχει τον ήχο του, τη νότα του. Τα κουδούνια είναι μια ντουζίνα: 24ρι 22ρι, 20ρι και 18ρι, ενώ η πίσω κουδούνα είναι το μπατάλι. Εχουν βάρος συνολικά γύρω στα 12-15 κιλά μαζί με τα λουριά. Παλιά επειδή δεν μπορούσαν να βρουν κουδούνια, έπρεπε να πάνε στην Παραμυθιά στα Γιάννενα (εκείνα έχουν πάνω φιγούρα την Παναγίτσα με τον Χριστό) ή στη Τουρκία (μισοφέγγαρο) και στη Βουλγαρία (σταφύλι). Ολη η ουσία είναι να έχεις μια ταιριασμένη ντουζίνα ώστε μαζί με το μπατάλι να σου δώσουν μια μελωδία, αλλιώς δεν το χαίρεσαι. Οι γυναίκες φορούν ντουζίνα 22ρα και τα παιδιά 14ρα».

Ευχαριστούμε τον δήμαρχο Λαγκαδά Ιωάννη Αναστασιάδη, τον πρόεδρο της ΔΗ.Κ.Ε.Λ. Γιώργο Σεπιάδη και τον Αποστόλη Μισχόπουλο, αντιδήμαρχο Περιβάλλοντος, Πολιτικής Προστασίας και Πρασίνου, για τη βοήθεια και τη φιλοξενία.

tovima.

Κατμαντού: Επίθεση στις αισθήσεις

Στη σκιά των τρομερών βουνών, ένας μύθος αρχίζει να πολιορκεί απ’ όλα τα σημεία του ορίζοντα τον ταξιδιώτη, ο οποίος χάνεται σε έναν κόσμο που συμβιώνουν οι ορειβάτες με τους γιόγκι, οι ναοί-παγόδες με τα καινούργια ξενοδοχεία, ο παραδοσιακός με τον σύγχρονο τρόπο ζωής

«Είμαι μια ευτυχισμένη γυναίκα!» αναφώνησε η Καίτη. Βρισκόμαστε περίπου 25 χρόνια πριν - στο πρώτο μου ταξίδι στο Νεπάλ μαζί με τη Γεωργία και την Καίτη. Είναι Αύγουστος και κάθε τόσο οι αναμενόμενες νεροποντές μαστιγώνουν τα θολά τζάμια του πούλμαν που μας ξεναγεί στο Κατμαντού. Είναι το πρώτο μας ταξίδι στην Ασία και οι εικόνες πρωτόγνωρες. Αντρες και γυναίκες με παραδοσιακές φορεσιές και περίεργα κοσμήματα, κτίρια και ναοί-παγόδες ξεχωριστής αρχιτεκτονικής με περίτεχνα ξυλόγλυπτα, στενά δρομάκια και μεγάλες ψάθες με απλωμένα κατακόκκινα καυτερά τσίλι. Μου έμεινε αυτή η φράση, γιατί όλοι στην εκδρομή έτσι αισθανόμασταν. Ηταν τόσο έντονα τα συναισθήματα που όσο και να είχες τεντωμένες τις αισθήσεις δεν προλάβαινες να αποτυπώνεις και να χορταίνεις εικόνες όπως εκείνο το ηλιοβασίλεμα με φόντο τα Ιμαλάια όπου οι χιονισμένες κορφές άλλαζαν χρώματα περνώντας από το χρυσό και το ροδί στο μοβ. Στα επόμενα χρόνια είχα την τύχη να επισκεφθώ το Νεπάλ πολλές φορές. Κάθε φορά έβλεπα κάτι παραπάνω: κάποιους ναούς, μια χορευτική παράσταση, μια μεγάλη γιορτή, μια τελετή, ένα καινούργιο εστιατόριο. Αγόραζα ενθυμήματα: ένα μεταξωτό χαλάκι, μια πασμίνα, ένα θιβετιανό «θάνγκα», ένα περίτεχνο εργόχειρο, ένα τοπάζι, τσάγια για τις κρύες νύχτες του χειμώνα. Επεσα πάνω στη μεγάλη απεργία του συνδικάτου των συγκοινωνιών και μας μετέφεραν στο αεροδρόμιο με στρατιωτικό καμιόνι και οπλοφόρους. Οσες εικόνες όμως και αν συγκέντρωσα, δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνες τις πρώτες, μέσα από τα θολά τζάμια του λεωφορείου. Γιατί τότε ένιωσα για πρώτη φορά την ευτυχία του ταξιδιού...  

Μια πόλη μυθικήΗ πρώτη εικόνα για τους περισσότερους ταξιδιώτες στο αεροδρόμιο είναι εικόνα πανζουρλισμού! Κόσμος πολύς: τουρίστες και ορειβάτες από όλον τον κόσμο, κάποιοι με προορισμό τα κρατίδια των Ιμαλαΐων και ορμητήριο το Νεπάλ, βαλίτσες και μπαγκάζια εδώ και εκεί, ενώ μόλις βγαίνεις έξω μια άσχημη μυρωδιά σκόρδου να σου προξενεί ζάλη. Οταν αργότερα θα χαλαρώσεις και το βλέμμα σου θα πλανηθεί στα τρομερά βουνά, τότε θα αρχίσεις σιγά-σιγά να καταλαβαίνεις τον μύθο. Το Κατμαντού που έγινε τραγούδι και αγαπήθηκε από τα «παιδιά των λουλουδιών» των δεκαετιών του '60 και του '70 από τη μία διαθέτει μεγάλες λεωφόρους και υπερπολυτελή ξενοδοχεία και από την άλλη η καθημερινότητα για τους κατοίκους φαίνεται ότι δεν έχει αλλάξει εδώ και πολλές δεκαετίες. Στα στενά ψηλά δρομάκια δίπλα στους ναούς-παγόδες με τα ξυλόγλυπτα παράθυρα των βασιλέων Μάλα, μαζί με τους γιόγκι και τους πιστούς που προσεύχονται και θυσιάζουν ζώα, συνωστίζονται οι μικροπωλητές με τα φρούτα και τα λαχανικά, τα καταστήματα με τα τουριστικά σουβενίρ στις ανοιχτές πλατείες, τα κομψά εστιατόρια που συνδυάζουν παράδοση και ευρωπαϊκές ανέσεις, πιστά στο τουριστικό πνεύμα.    

Η Αυτοκρατορική Πλατεία και το Παλάτι

Η Χάνουμαν-Ντόκα Ντάρμπαρ, όπως είναι το πλήρες όνομα της πλατείας, πήρε το όνομά της από το άγαλμα του θεού-πιθήκου Χάνουμαν που βρίσκεται στην είσοδο του βασιλικού παλατιού και τοποθέτησε ο βασιλιάς Πράταπ Μάλα το 1672 μ.Χ. Η εννεαώροφη βασιλική κατοικία χτίστηκε από τον βασιλιά Πρίθβι Νάραγιαν Σαχ το 1770. Στην πλατεία αυτή γίνονταν οι ενθρονίσεις των βασιλέων της δυναστείας Μάλα, ενώ το Παλάτι εγκαταλείφθηκε από βασιλική κατοικία στις αρχές του 20ού αιώνα. Γύρω από την πλατεία συγκεντρώνονται ναοί και ιερά - ινδουιστικά και βουδιστικά - χτισμένα μεταξύ του 12ου και του 18ου αιώνα. Στην ανατολική πλευρά του παλατιού ξεχωρίζει ένα λευκό ευρωπαϊκής νεοκλασικής αρχιτεκτονικής κτίσμα. Πρόκειται για τμήμα του Παλατιού που κατασκευάστηκε από τον Τσάντρα Σαμσέρ το 1908, επί βασιλείας Πρίθβι Μπιρ Μπίκραμ Σαχ. Ολόκληρη η πλατεία Ντάρμπαρ, που στα νεπαλέζικα σημαίνει παλάτι, με το συγκρότημα των ναών, συμπεριελήφθη το 1979 στη λίστα με τα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. 

Η ζωντανή θεά Κουμάρι

Ανάμεσα στους μύθους που ξεχωρίζουν για τη ζωντανή θεά Κουμάρι κάποιος μιλάει για έναν βασιλιά Μάλα που κάθε νύχτα έπαιζε τυχερά παιχνίδια με τη θεά Ταλετζού. Η θεά ερχόταν κάθε βράδυ και λίγο προτού ξημερώσει έφευγε ώστε ο βασιλιάς να μη δει το πρόσωπό της. Εκείνος όμως την ξεγέλασε βάζοντας κουρτίνες στα παράθυρα και εκείνη θύμωσε απειλώντας να άρει την προστασία της από την πόλη. Στα παρακάλια του βασιλιά υποσχέθηκε να φέρει ένα μικρό κορίτσι, την Κουμάρι, που θα είναι η ζωντανή παρουσία της στην πόλη και θα την προστατεύει. Η Κουμάρι επιλέγεται από τους ιερείς ανάμεσα σε μικρά κορίτσια τεσσάρων-πέντε χρόνων που κατ' αρχάς πρέπει να διαθέτουν 32 ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια αφήνουν τα παιδιά σε ένα σκοτεινό δωμάτιο όπου εμφανίζονται μορφές με τρομερές μάσκες βγάζοντας άναρθρες κραυγές. Το παιδί που θα δείξει τη μεγαλύτερη γενναιότητα επιλέγεται για θεά Κουμάρι. Η θητεία της θεάς διαρκεί ώσπου να τρέξει αίμα από το σώμα της είτε από χτύπημα είτε γυναικολογικά. Στη συνέχεια αντικαθίσταται από την επόμενη Κουμάρι και η οικογένεια παίρνει ένα ποσό ως σύνταξη ή προίκα, αν και κανείς δεν θέλει να παντρευτεί μια πρώην θεά γιατί λένε ότι φέρνει κακοτυχία. Βασική υποχρέωση μιας Κουμάρι είναι η συμμετοχή της στις τελετές και στα φεστιβάλ. Η Κουμάρι ζει με την οικογένειά της στο τριώροφο ανάκτορο από κόκκινα τούβλα και ξυλόγλυπτα παράθυρα της πλατείας Ντάρμπαρ που ανάγεται στον 18ο αιώνα. Οι τουρίστες συγκεντρώνονται στην αυλή του ανακτόρου και φωνάζουν δυνατά «Κουμάρι» ώστε να εμφανιστεί η θεά στο παράθυρο για λίγα δευτερόλεπτα. Οι φωτογραφίες απαγορεύονται, ενώ για την εμφάνιση της θεάς αφήνουν σε ένα κουτί την προσφορά τους.    

Ο ναός Κασταμαντάπ

Ο ογκώδης και ανοιχτός ναός που οι ντόπιοι αποκαλούν Μάρου Σατάλ λέγεται ότι κατασκευάστηκε τον 12ο αιώνα από ένα και μόνο δένδρο. Αποτελείται από τρία πατώματα σε στυλ παγόδας και είναι αφιερωμένος στον θεό Γκόρακναθ, ενώ υπάρχουν αγάλματα του θεού-ελέφαντα Γκανέσα στα τέσσερα σημεία της βάσης του ισογείου. Από το «σπίτι του ξύλου» λέγεται ότι πήρε το όνομά του το  Κατμαντού. Αρχικά ήταν χώρος συγκέντρωσης της κοινότητας πριν από τις σημαντικές τελετές, ενώ αργότερα αφιερώθηκε στον θεό Γκόρακναθ. Στον ναό υπάρχουν επίσης ιερά πολλών θεοτήτων, ενώ κάθε τόσο θα δείτε και κάποιον πιστό να φέρνει αφιερώματα φρούτα και ρύζι. Την είσοδο του ναού προστατεύουν δύο μπρούντζινα λιοντάρια και είναι επίσης στέκι των αχθοφόρων που περιμένουν πελάτες.  

Η τρομερή πέτρινη πλάκα του Κάλα Μπάιραμπ της Κατμαντού

Ο θεός Σίβα με την ιδιότητα του «εκδικητή» στο Νεπάλ ονομάζεται Μπάιραμπ. Υπάρχουν 64 διαφορετικές απεικονίσεις του θεού Μπάιραμπ. Στις περισσότερες ο θεός εμφανίζεται μαύρος (κάλα), με πολλά χέρια που κραδαίνουν απειλητικά τσεκούρια και μαχαίρια, με ζώνη και διάδημα από ανθρώπινα κρανία, πίνοντας αίμα με κούπα από κρανίο και ποδοπατώντας κάποιον που ζούσε αδικώντας τους άλλους. Ο θρύλος λέει ότι ο βασιλιάς της Κατμαντού Πράταπ Μάλα (1641-1674) ανακάλυψε σε ένα χωράφι μια τεράστια πέτρινη πλάκα που είχε σκαλισμένη την τρομερή μορφή του Κάλα Μπάιραμπ και την τοποθέτησε πίσω από τον ναό Τζάγκαναθ στην πλατεία Ντάρμπαρ. Η μορφή του θεού αρχικά σκαλίστηκε σε ένα μεγάλο κομμάτι πέτρας και στην πάροδο των ετών κάποια κομμάτια της επιδιορθώθηκαν. Η πέτρινη αυτή πλάκα προκαλεί μεγάλο δέος στους πιστούς που τρέμουν την οργή της φοβερής μορφής του θεού. Εντονη δυσοσμία την περιβάλλει από το αίμα των ζώων που σφάζονται ως προσφορές-τάματα στα πόδια του θεού (αφού ο θεός μόνο με το αίμα ικανοποιείται) και από τα ζώα που είναι δεμένα στον γειτονικό διπλανό ναό ώσπου να έρθει η κατάλληλη στιγμή της θυσίας. Η στιγμή αυτή καθορίζεται από το ίδιο το ζώο, του οποίου κάποιες κινήσεις και φωνές ερμηνεύονται ως σημάδια ότι έφθασε η ώρα της σφαγής του. Λέγεται ότι όποιος πει ψέματα μπροστά σε αυτή την πέτρα βρίσκει ακαριαίο θάνατο και γι' αυτό πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε σαν «τεστ» αληθείας από το δικαστήριο. Φέρνοντας τον κατηγορούμενο μπροστά στην τρομερή μορφή του θεού, δεν θα μπορούσε παρά να ομολογήσει αμέσως την αλήθεια, τρέμοντας την εκδίκηση του Κάλα Μπάιραμπ.  

Η διάσημη «Φρικ Στριτ»

Ενας κάθετος δρόμος στην πλατεία Μπασανταπούρ - γειτονική της Ντάρμπαρ - είναι η περίφημη οδός Φρικ. Η οδός των «φρικιών» θα λέγαμε σήμερα, που για τους Νεπαλέζους αυτή η έκφραση είναι και η καταλληλότερη. Πρόκειται για τον δημοφιλή στους ξένους τουρίστες δρόμο όπου αρχικά σύχναζαν οι χίπηδες της δεκαετίας του '60 και του '70. Τα παιδιά των λουλουδιών με τα παράξενα χρωματιστά ντυσίματα έφτασαν στο Νεπάλ για να βρουν τη νιρβάνα μέσα από τα σύννεφα της μαριχουάνας που η χώρα παράγει. Νοίκιασαν δωμάτια σε αυτόν τον δρόμο - αρκετοί κρατώντας το στυλ τους ζουν εδώ μέχρι σήμερα - και έγινε το στέκι τους. Σήμερα η Φρικ Στριτ είναι γεμάτη πανσιόν, μικρά εστιατόρια, καθώς και πολλά τουριστικά καταστήματα με σουβενίρ, ενώ οι κακές γλώσσες λένε ότι εδώ έρχονται όσοι τουρίστες αναζητούν τεχνητούς παραδείσους.

Τζάγκαναθ, ο ναός με τα ερωτικά ξυλόγλυπτα

Το αρχαιότερο κτίσμα του συγκροτήματος είναι διάσημο για τα ξύλινα ερωτικά γλυπτά που στολίζουν τις δοκούς στήριξης της οροφής του διώροφου ναού. Η διακόσμηση των ναών με ερωτικές φιγούρες για τους ινδουιστές ήταν πολύ συνηθισμένη καθώς πιστεύεται ότι η ένωση του αρσενικού με το θηλυκό δημιουργεί ενέργεια που προστατεύει το κτίριο από τους κεραυνούς και τις πυρκαγιές. Μέσα στον ναό υπάρχει η εικόνα του θεού Τζάγκαναθ που χρονολογείται από το 1563, κατά τη βασιλεία του Μαχέντρα Μάλα.


INFO:

πρόσβαση
Ανάλογα με τις ημερομηνίες που θα κάνετε την κράτησή σας, τις καλύτερες τιμές αυτή την περίοδο θα βρείτε στις αεροπορικές εταιρείες Etihad Airways, που πετάει για Κατμαντού μέσω Αμπου Ντάμπι, και Qatar Airways, που πετάει μέσω Ντόχα. Για τις μετακινήσεις σας μέσα στην πόλη, χρησιμοποιήστε ταξί που είναι πάμφθηνο (αρκεί να κάνετε συμφωνία εκ των προτέρων) ή ρίκσο (το δημοφιλές τρίκυκλο).

διαμονή
Το «Crowne Plaza Kathmandu-Soaltee» ανήκει στη σειρά των ξενοδοχείων Intercontinental και πρόκειται για ένα μεγάλο συγκρότημα, από τα πολυτελέστερα της Κατμαντού, που απέχει όμως περίπου μισή ώρα από το κέντρο της πόλης. Με όμορφους κήπους 12 εκταρίων, θέα από τα πολυτελή δωμάτια στα Ιμαλάια, καζίνο, εστιατόρια που εκπροσωπούν - πάντοτε με ανάλογη διακόσμηση - τη νεπαλέζικη, τη μογγόλικη, τη διεθνή, τη γαλλική και την ιταλική κουζίνα. Εξίσου δημοφιλές και πολυτελές είναι το ξενοδοχείο «Everest» (www.theeveresthotel.com). Με ανακαινισμένα δωμάτια και θέα στα Ιμαλάια, εκτός των άλλων διαθέτει καζίνο και πουλμανάκι για τη μεταφορά σας στο κέντρο. Στην τουριστική συνοικία Ταμέλ κοντά στο Βασιλικό Παλάτι βρίσκεται το κεντρικό και οικονομικό ξενοδοχείο «Malla» (Lekhnath Marg, τηλ. +977 1 4418385, 4410320, 4410966).

φαγητό
Στην Κατμαντού, όπως και σε όλο το Νεπάλ, το πιο αγαπημένο φαγητό είναι το «νταλ μπατ ταρκάρι». Πρόκειται για πηχτή σούπα φακής, βραστό λευκό ρύζι και δύο είδη κάρι, με κρέας ή χωρίς, και σερβίρεται σε ξεχωριστά μπολάκια στον μεγάλο, συνήθως μεταλλικό δίσκο, με πίκλες και λεπτές πίτες. Η νεπαλέζικη κουζίνα έχει πολλές επιρροές από το Θιβέτ εξαιτίας των προσφύγων που έχουν καταφύγει εδώ, οπότε θα δοκιμάσετε και θιβετιανά φαγητά, όπως τα γεμιστά ζυμαρικά «μόμος». Μπριζόλες από κρέας βούβαλου (και εδώ η αγελάδα είναι ιερή), ή κοτόπουλο επίσης καυτερό, αλλά και αρνί με πολλά μπαχαρικά και γιαούρτι. Δοκιμάστε επίσης τις νεπαλέζικες μπίρες San Miguel, Star και Tiger, τα τοπικά ποτά ράκσι και άρακ (από πατάτα), το θιβετιανό τόνγκμπα αλλά και το γευστικό τσάι νταρζίλινγκ με γάλα και πολλή ζάχαρη. Τα εστιατόρια είναι πάρα πολλά και καλύπτουν σχεδόν όλες τις κουζίνες του κόσμου. Το «Bhojan Griha» (Dillibazar) στεγάζεται σε ένα αρχοντικό νεπαλέζικης αρχιτεκτονικής 150 ετών και σερβίρει παραδοσιακή νεπαλέζικη κουζίνα. Στο παλιό αρχοντικό επίσης Ράνα Πάλλας στεγάζεται το «Nepali Chulo» (Durbar Marg) που σερβίρει φιξ μενού 11 πιάτων νεπαλέζικης κουζίνας. Το «Dechenling» (Thamel) προσφέρει εκτός από κλασική νεπαλέζικη, κινέζικη, διεθνή, ινδική, αλλά και θιβετιανή και μπουτανέζικη κουζίνα σε όμορφο περιβάλλον.  

tovima